Polscy reżyserzy

Jeszcze tylko kilka tygodni dzieli nas od 94 ceremonii wręczenia Oskarów, która odbędzie się 27 marca. To świetny moment, by przedstawić listę 10 najwybitniejszych polskich reżyserów filmowych, pochwalić się bogatym dorobkiem polskiej kinematografii i przypomnieć, że ponad 100 lat temu przybysz z Polski, Abraham Tuszyński otworzył w Holandii kilka kin, między innymi kino Tuschinski w Amsterdamie (1921). Doceniając niezwykłą, eklektyczną architekturę, brytyjski tygodnik TIME OUT, ogłosił je najpiękniejszym kinem na świecie. Warto zaznaczyć, że pierwsze kino w Polsce powstało w 1899 roku w Łodzi, mieście niedaleko którego urodził się Tuszyński, a od 1948 roku działa tam słynna na całym świecie Państwowa Szkoła Filmowa. Nie bez powodu więc Łódź nazywana jest często polskim Hollywood.

Wybór nazwisk na naszej liście jest oczywiście subiektywny i można spierać się o to, kto powinien się na niej znaleźć i w jakiej kolejności. Zapraszamy do czytania i ewentualnej dyskusji. Oto lista:

 

ANDRZEJ WAJDA (1926-2016) należy do reżyserskiej światowej czołówki. W roku 2000 uhonorowany Oscarem za całokształt pracy artystycznej. Jego filmy, od tych najwcześniejszych, z lat 50-tych 20w. komentowały najnowszą historię Polski, stawiając pytania o narodową tożsamość i szukając odpowiedzi w kontekście uniwersalnych ludzkich problemów. Nie sposób wskazać jego najważniejszy film. Wszystkie są ważne – KANAŁ, POPIÓŁ I DIAMENT, ZIEMIA OBIECANA, CZŁOWIEK Z MARMURU czy wreszcie KATYŃ i ostatni film POWIDOKI. Dokonał niemożliwego przenosząc na ekran najpierw dramat teatralny WESELE (1973), a w 1999 roku poetycką epopeję PAN TADEUSZ.

 

ROMAN POLAŃSKI (1933) absolwent legendarnej szkoły filmowej w Łodzi, spektakularnie zadebiutował w 1962 roku filmem NÓŻ W WODZIE, który był nominowany do Oskara w kategorii najlepszy film nie anglojęzyczny. Wkrótce potem opuścił Polskę, by przez wiele lat pracować w Hollywood, gdzie powstały takie jego filmy jak WSTRĘT, DZIECKO ROSEMARY, MAKBET czy CHINATOWN. Jego filmy cechuje psychologiczna głębia i skrupulatna analiza postaci. W 1977 roku opuścił Amerykę i osiedlił się we Francji. Polański to postać kontrowersyjna, ale mimo sporych problemów wizerunkowych znakomity warsztat filmowy zapewnił mu światowe uznanie, a kolejne filmy – TESS, FRANTIC, GORZKIE GODY, a przede wszystkim PIANISTA potwierdziły wybitny talent.

 

KRZYSZTOF KIEŚLOWSKI (1941-96) w 2002 roku Brytyjski Instytut Filmowy wpisał jego nazwisko na drugim miejscu listy dziesięciu najwybitniejszych współczesnych reżyserów. Mieli rację, Kieślowski stworzył własny styl filmowego przekazu. Jego wizja świata opierała się na przekonaniu, że rzeczywistość ma wiele wymiarów, a oprócz tego, co widać gołym okiem, istnieje sfera emocji, intuicji, snów. Światową sławę zdobył dzięki serii DEKALOG, pełnometrażowemu filmowi PODWÓJNE ŻYCIE WERONIKI i trylogii TRZY KOLORY, która przywołując barwy francuskiej flagi szuka miejsca ideałów francuskiej rewolucji we współczesnym świecie. Jego filmy opowiadając bardzo proste historie mierzą się z fundamentalnymi dylematami ludzkiej egzystencji.

 

KRZYSZTOF ZANUSSI (1939) Zanim zajął się reżyserią studiował fizykę i filozofię. Być może dlatego jego filmy charakteryzuje skupienie na detalu i opisywanie sytuacji z kilku różnych, często nie oczywistych perspektyw. Twórczość Zanussiego wymyka się prostej kategoryzacji, ale na pewno był mocno związany z nurtem kina moralnego niepokoju, które mówi o tym, co najważniejsze – prawdzie, miłości, śmierci, wyborach między dobrem a złem, szczęściu i samoświadomości. Będąc twórcą niekonwencjonalnym często zachęcał aktorów do improwizacji przed kamerą. W jego filmografii najważniejsze filmy to STRUKTURA KRYSZTAŁU, BARWY OCHRONNE, CONSTANS i ŻYCIE JAKO ŚMIERTELNA CHOROBA PRZENOSZONA DROGĄ PŁCIOWĄ. Obecnie wykłada historię filmu europejskiego w European Graduate School w Saas-Fee w Szwajcarii.

 

AGNIESZKA HOLLAND (1948) Przygodę z filmem zaczynała od pracy asystentki najpierw Zanussiego, potem Wajdy, uczyła się więc od najlepszych. Reżyseruje dla kina i telewizji, pisze scenariusze, a jej filmy są zawsze zaangażowane politycznie i wyraziste poglądowo. Głośno zrobiło się o niej w roku 1990, po premierze filmu EUROPA EUROPA, opowiadającym autentyczną historię żydowskiego chłopca, który chcąc uchronić się przed holokaustem udawał młodego nazistę. W CIEMNOŚCI to kolejny film, którego akcja toczy się w czasie drugiej wojny światowej, w 2012 roku został nominowany do Oscara w kategorii najlepszy film nie anglojęzyczny. W jej filmach grali aktorzy ze światowej czołówki, między innymi Leonardo di Caprio w CAŁKOWITYM ZAĆMIENIU Reżyserowała kilka odcinków tak popularnych seriali jak THE WIRE czy THE HOUSE OF CARDS. Z kolei film POKOT (2017), oparty na książce polskiej noblistki, Olgi Tokarczuk, został nagrodzony Srebrnym Niedźwiedziem na 67 Berlińskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym.

 

JULIUSZ MACHULSKI (1955) Reżyseruje i produkuje filmy, pisze scenariusze i sztuki teatralne. Zadebiutował w roku 1981 filmem VABANK, który jest świetnym retro pastiszem kinowych opowieści gangsterskich. Kolejne filmy to doskonale komedie, na których do łez śmiała się cała Polska –SEKSMISJA, KINGSIZE, z wyraźnym podtekstem politycznym, krytycznym wobec komunistycznych rządów lat 80 tych. Po 1989 roku nakręcił m.in V.I.P, GIRL GUIDE i KILERA które równie dowcipnie komentowały nową polską rzeczywistość po transformacji. Bez filmów Machulskiego Polska byłaby o wiele smutniejsza, a zaczerpnięte z nich powiedzonka na stale weszły do codziennego języka.

 

PAWEŁ PAWLIKOWSKI (1957) kolejny, po Wajdzie polski reżyser uhonorowany Oscarem. Nagrodę przyznano mu w roku 2013 za film IDA. Ten czarno biały obraz opisuje drogę dziewczyny, która w Polsce lat 50-tych, idąc za swym powołaniem postanawia zostać zakonnicą, dowiadując się przy okazji o swoim żydowskim pochodzeniu. W 2018 roku w czerni i bieli został też nakręcony film ZIMNA WOJNA, brawurowo opowiadający historię miłości pary artystów, których losy tragicznie komplikuje sytuacja polityczna powojennej Europy. Niektórzy są zdania, że to ZIMNA WOJNA  powinna dostać Oskara. Oceńcie sami. Piękne zdjęcia, świetną muzykę i doskonale opowiedzianą historię docenili między innymi jurorzy 72 festiwalu filmowego BAFTA i Festiwalu Filmowego w Cannes.

 

WOJCIECH SMARZOWSKI (1963) Karierę w filmie rozpoczął od pracy operatora kamery, dziś reżyseruje i pisze scenariusze na potrzeby dużego i małego ekranu. Do jego telewizyjnych realizacji należy między innymi serial LONDYŃCZYCY, ukazujący perypetie Polaków rozpoczynających pracę i nowe życie w brytyjskiej stolicy. Największy rozgłos przyniosły mu jednak filmy kinowe, RÓŻA, POD MOCNYM ANIOŁEM, a najbardziej dramat wojenny z bolesnymi i skomplikowanymi relacjami polsko-ukraińskimi w tle – WOŁYŃ (2016) oraz KLER (2018). Ten ostatni zainspirowany został skandalami w Kościele Katolickim, związanymi z ukrywaniem pedofilii, łamaniem celibatu, alkoholizmem. Film wywołał liczne kontrowersje, co przełożyło się na ogromną oglądalność. Tylko w pierwszy weekend po premierze obejrzało go 3,5 miliona osób (blisko 10% populacji kraju), co było rekordem kasowym w historii polskiej kinematografii. KLER wyświetlano również w Holandii, dostępny jest t na platformie Netflix.

 

JAN KOMASA (1981) Jeden z najmłodszych na tej liście, ale dotychczasowe sukcesy nie pozwalają przemilczeć jego nazwiska. Miał zaledwie 21 lat reżyserując etiudę filmową NICE TO SEE YOU, która zdobyła trzecią nagrodę w swojej kategorii na festiwalu w Cannes w 2003 roku. Sławę i uznanie zdobył filmami SALA SAMOBÓJCÓW (2011) i MIASTO 44 (2014). Ten ostatni szokująco realistycznie przedstawia losy Powstania Warszawskiego, czy CORPUS CRISTI z roku 2019, nominowany do Oscara w kategorii najlepszy film nie anglojęzyczny. Jego najnowszy film HATER miał mieć swoją premierę 6 marca 2020. Na przeszkodzie stanęła jednak pandemia Covid19. HATER został nagrodzony za najlepszy scenariusz na Tribeca Film Festival w 2020 roku, a wobec braku możliwości prezentowania go w kinach, prawa do filmu zakupiła platforma Netflix.

 

MAŁGORZATA SZUMOWSKA (1973) reżyserka, scenarzystka i producentka. Absolwentka słynnej łódzkiej filmówki. Jej najnowszy film ŚNIEGU JUŻ NIGDY NIE BĘDZIE https://www.youtube.com/watch?v=4Tdu9ftFRdE , który reżyserowała wspólnie z Michałem Englertem, był w 2020 roku nominowany do Oscara. Przełomowy film w jej karierze to 33 SCENY Z ŻYCIA (2008). Rok później pracowała u boku Larsa von Triera jako współproducentka filmu ANTICHIST, z Charlotte Gainsborough w roli głównej. W 2020 roku miał premierę jej pierwszy film anglojęzyczny – CÓRKA BOGA (THE OTHER LAMB), który można obejrzeć na platformie Netflix. Jest członkiem Europejskiej Akademii Filmowej, często zapraszana do jury prestiżowych festiwali filmowych, takich jak Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie czy w Wenecji.

 

Na jedenastym, honorowym miejscu prezentujemy sylwetkę polskiej artystki, której twórczość nierozerwalnie związana jest z Holandią i która czerpie inspirację z osobistego doświadczenia emigracji, zmiany i adaptacji w nieznanym.

URSZULA ANTONIAK (1968) reżyserii uczyła się najpierw w szkole filmowej Krzysztofa Kieślowskiego w Katowicach, potem w Holenderskiej Akademii Filmowej w Amsterdamie. W Holandii mieszka i pracuje do dziś. Jej komedia romantyczna BIJLMER ODYSSEY (2004) była jedną z najbardziej udanych realizacji holenderskiej telewizji, która odniosła sukces w wielu krajach Europy i poza nią. Do niedawna najbardziej znanym filmem Antoniak był jej debiut fabularny NOTHING PERSONAL (2009). Inne ważne tytuły w jej filmografii to CODE BLUE, NUDE AREA CZY MAGIC MOUNTAIN. W 2018 roku powstał film BEYOND WORDS, w którym porusza temat emigracji nie tylko jako doświadczenia, ale stanu emocjonalnego i szansy na nowy początek. Emigracja, integracja w nowym środowisku, spotkanie i innością są też głównym motywem komedii NIDERLANDZKI DLA POCZATKUJĄCYCH. Zdaniem krytyków reżyserka prezentuje bardzo wyrazisty, indywidualny styl filmowej opowieści, świetnie łączy poetyckie obrazy z lekką ironią i nie boi się artystycznych eksperymentów. Jej najnowszy film, SPLENDID ISOLATION, którego scenariusz zainspirowany został doświadczeniem samotności i izolacji w pandemii otrzymał nominację do nagrody dla najlepszego filmu kinowego na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Rotterdamie (26.01 – 06.02.22). Czekamy na oficjalną premierę !

https://www.youtube.com/watch?v=x1LNveO6TIw