De 5e editie van het Amsterdamse Poolse Filmfestival staat volledig in het teken van Andrzej Wajda, de beroemde Poolse regisseur die in 2000 een Oscar kreeg voor zijn complete oeuvre.
Met de vertoning van een aantal van zijn meesterwerken sluiten we aan bij de viering van het Wajda-jaar, dat in het teken staat zijn 100e verjaardag en zijn 10e sterfdag. Hoewel hij diepgeworteld was in de nationale Poolse cultuur, ontwikkelde Wajda een filmtaal die reikte tot een veel groter publiek, ver buiten de Poolse landsgrenzen. Zijn films tonen aan dat nationale verhalen vaak ook universele vraagstukken betreffen en hebben daardoor, tot op de dag van vandaag, nog steeds grote invloed op filmmakers over de hele wereld.
Het festival duurt dit jaar langer dan in voorgaande jaren: tijdens het tweede weekend, op 2 november 2026, bent u van harte uitgenodigd voor de vertoning van een aantal door studenten van de Wajda-school vervaardigde documentairefilms, bij het maken daarvan geïnspireerd door het oeuvre van de grote meester.
Bij het festival worden bewegende beelden begeleid door een tentoonstelling van affiches en filmposters die betrekking hebben op Andrzej Wajda’s werk. Daaronder bevinden zich werken van een aantal beroemde Poolse grafische kunstenaars (uit de collectie van het Museum voor Cinematografie in Łódź). De tentoonstelling is van 2 oktober tot en met 2 november 2026 te bezichtigen in De Balie.
Programma | Films & Gesprekken
Donderdag 22 oktober
Echo’s uit het verleden
19.00 – 19.10
Inleiding over Wajda en het festival
19.10 – 20.40
Onschuldige Tovenaars (1960, 87 min)
20.45 – 21.15
Gesprek: Andrzej Wajda: De man achter de films
Gast: Prof. Rafał Syska
Moderator: Stefan Malešević
Vrijdag 23 oktober
De prijs van de voortuitgang
18.30 – 20.45
Het Beloofde Land
(1975, 138 min gerestaureerd)
21.00 – 21.45
Gesprek: Droomfabrieken: Het Beloofde Land in de 21e eeuw
Gasten: Prof. Rafał Syska, Hugo Emmerzael
Moderator: Stefan Malešević
Zaterdag 24 oktober
Herinnering, waarheid, vrijheid
14.30 – 17.15
De Man van Marmer
(1976, 165 min)
18.30 – 20.45
Gesprek: Beschouwingen over propaganda en waarheid
Gasten: Katarzyna Ślesicka, Kris van Heuckelom
Moderator: Ianthe Mosselman
19.30 – 21.45
De Man van IJzer
(1981, 157 min)
Zondag 25 oktober
Kunst tegen onderdrukking
14.30 – 16.30
Afterimage
(2016, 122 min)
16.45 – 17.30
Gesprek: Een botsing tussen kunst en politiek
Gasten: Anda Rottenberg, Matt Steinglass
Moderator: Ianthe Mosselman
Tentoonstelling | 2 oktober - 2 november
De kunst van de filmposter
Er zijn 24 werken van vooraanstaande Poolse grafische kunstenaars als Jan Lenica, Roman Cieślewicz, Waldemar Świerzy, Franciszek Starowieyski, Marcin Mroszczak, Wojciech Fangor, worden tentoongesteld.
Dag 1: Echo’s uit het verleden
Inleiding
Wat heeft de artistieke gevoeligheid van Andrzej Wajda gevormd? Waarom lijken de beelden in zijn films op schilderijen? Hoe begreep hij de ervaringen van zijn generatie en bracht hij deze zo treffend in beeld? En wat wilde hij overbrengen met zijn verhalen over mensen wier lot verweven is met het grote verhaal van de geschiedenis? Dit alles en nog veel meer zal worden toegelicht door Rafał Syska.
Gast: Prof. Rafał Syska is filmhistoricus en hoogleraar aan het Instituut voor Audiovisuele Kunsten van de Jagiellonische Universiteit in Krakau, waar hij gespecialiseerd is in hedendaagse cinema. Hij is auteur van diverse boeken, waaronder studies over Robert Altman, Theo Angelopoulos en Andrzej Wajda. Hij was de oprichter en tevens jarenlang hoofdredacteur van het filmtijdschrift EKRANy en was curator van de alom geprezen tentoonstelling „Wajda” in het Nationaal Museum in Krakau, Tokyo en Düsseldorf. Tot 2025 stond hij aan het hoofd van het Nationaal Centrum voor Filmcultuur in Łódź.
Film: Onschuldige Tovenaars
Onschuldige Tovenaars speelt zich af in het naoorlogse Warschau en volgt Bazyli, een jonge sportarts en jazzliefhebber wiens zorgvuldig opgebouwde afstandelijkheid op de proef wordt gesteld na een toevallige ontmoeting met een raadselachtige jonge vrouw. Wat begint als een flirterig spel met verzonnen identiteiten, verandert geleidelijk in een intieme verkenning van kwetsbaarheid, verlangen en de onzekerheid van oprechte verbondenheid. Door de energie van de opkomende Poolse jeugdcultuur te combineren met ingetogen emotionele diepgang, legt Andrzej Wajda’s in 1960 gemaakte film een generatie vast die worstelt met vrijheid, moderniteit en eenzaamheid. Stijlvol, geestig en op een rustige manier subversief, blijft Onschuldige Tovenaars een van de meest kenmerkende portretten van de naoorlogse stedelijke jeugd in Polen.
Gesprek: Andrzej Wajda: De man achter de films
Gast: Prof. Rafał Syska
Moderator: Stefan Malešević
Stefan Malešević is een filmmaker en filmcurator uit Servië, die momenteel in Nederland woont. Hij studeerde film aan de film.factory academie in Sarajevo, Bosnië, onder begeleiding van Béla Tarr. Zijn documentairefilm Gora (2016) werd bekroond op Beldocs en DokuFest en vertoond op Visions du Réel. Zijn eerste fictiefilm Mamonga (2019) ging in première in Karlovy Vary en werd vertoond op New Horizons in Wrocław, het Marrakech International Film Festival en verschillende andere festivals. Hij is sinds 2019 lid van de European Film Academy en werkt als hoofd cinema in het cultureel centrum De Balie in Amsterdam.
Dag 2: De prijs van de voortuitgang
Film: Het Beloofde Land
Hoe was het om aan het einde van de negentiende eeuw te leven in de snel industrialiserende stad Łódź? Het Beloofde Land is het verhaal van drie ambitieuze vrienden – een Pool, een Duitser en een Jood – die hun krachten bundelen om een textielfabriek op te richten en rijkdom na te streven in een wereld die wordt gedreven door meedogenloos kapitalisme. Naarmate hun fortuin groeit, maken idealen plaats voor morele compromissen, waardoor de menselijke prijs van ongebreidelde ambitie en economische vooruitgang aan het licht komt. Met adembenemende visuele dynamiek zet Andrzej Wajda de beroemde roman van Władysław Reymont om in een krachtig portret van industriële moderniteit, klassenconflict en de verleiding van succes. Het Beloofde Land wordt alom beschouwd als een van Wajda’s grootste prestaties en is ook vandaag de dag nog opvallend actueel.
Gesprek: Fabrieken van het verlangen: het Beloofde Land in de 21e eeuw
Wajda’s meesterwerk uit 1975 wordt beschouwd als één van de grootste films uit de Poolse filmgeschiedenis en de binnenlandse release ervan leidde destijds tot een grootschalig debat onder historici, censoren en het grote publiek. In dit gesprek wordt ingegaan op de achtergrond van het verhaal, de kritiek van de film op het vroege industriële kapitalisme en het antwoord op de vraag waarom de boodschap die de film uitdraagt vandaag de dag nog steeds relevant is.
Gasten: Prof. Rafał Syska, Hugo Emmerzael | Moderator: Stefan Malešević
Gast: Hugo Emmerzael is een in Amsterdam gevestigde filmcriticus, curator en spreker. Hij is redacteur bij de Filmkrant, een toonaangevend en onafhankelijk filmtijdschrift in Nederland, en schrijft onder meer voor MUBI Notebook en Filmmaker Magazine. Als lid van FIPRESCI had hij zitting in jury’s van de filmfestivals van Cannes, Venetië, Rotterdam en Karlovy Vary. Daarnaast is hij adjunct-redacteur Digitale Media bij Pardo, het officiële dagblad van Locarno, en editor van het festivalmagazine van GAIFF in Jerevan.
Dag 3: Herinnering, waarheid, vrijheid
Film: De man van marmer
Een jonge regisseur onderzoekt het lot van Mateusz Birkut, een beroemde metselaar die tijdens het stalinistische tijdperk uitgroeide tot een icoon van het socialisme. Om daarna vervolgens volledig uit de publieke belangstelling te verdwijnen. Tijdens haar aan de hand van archiefmateriaal, interviews en documenten verrichte onderzoek, komt eendiscrepantie tussen de staatspropaganda en de menselijke ervaring aan het licht. Door politieke analyse te combineren met zelfreflectie biedt de film De man van marmer zowel een meeslepend mysterie als baanbrekende kritiek op de macht en de door haar gecreëerde historische mythen. Dit moedige meesterwerk van Wajda geeft een prachtige inkijk in de complexiteit van het naoorlogse Polen en is daarmee een bevestiging van het vermogen van de filmkunst om officiële verhalen ter discussie te stellen en vergeten lotgevallen te vertellen.
Gesprek: Beschouwingen over propaganda en waarheid
Het gesprek zal zich richten op de manier waarop propaganda in de film door Wajda wordt afgebeeld als een manipulatieve, mythen creërende machine. En hoe sterk deze – en dat is meestal het geval – kan contrasteren met de werkelijkheid, waardoor er dikwijls een gevoel van teleurstelling en verraad ontstaat nadat ze wordt ontmaskerd. Wajda laat zien hoe makkelijk het voor filmmakers en machthebbers was om documentaires met een politieke boodschap te maken. En dat dit al ver vóór het tijdperk van door kunstmatige intelligentie gegenereerde content gebeurde. Een zeer actueel onderwerp!
Gast: Katarzyna Ślesicka & Prof. Kris van Heuckelom
Katarzyna Ślesicka is filmproducent, cultuurmanager en expert bij het Polish Film Institute. Ze is adjunct-directeur van het Andrzej Wajda Centre for Film Culture in Warschau, waar ze verantwoordelijk is voor filmeducatie en filmproductie, waaronder LET’S DOC en het ontwikkelingsprogramma SKOK W DOK voor jonge documentairemakers. Ze is medeoprichter en producent bij MY WAY STUDIO en was medeoprichter en directeur van verschillende ontwikkelingsprogramma’s voor filmmakers en producenten, waaronder DOC LAB POLAND en IMPAKT. Van 2005 tot 2015 was ze managing director van Wajda School en Wajda Studio en producent van talrijke bekroonde films.
Gast: Prof. Kris van Heuckelom doceert sinds 2006 Poolse literatuur en cultuur aan de KU Leuven en onderhoudt op het gebied van onderzoek nauwe banden met de universiteiten van Warschau, Krakau en Chicago. Zijn werk richt zich op migratie, mobiliteit en identiteit in de Midden-Europese film en literatuur. Hij is auteur en redacteur van verschillende boeken, waaronder European Cinema after the Wall: Screening East-West Mobility, en heeft daarnaast poëzie van Czesław Miłosz en brieven van Bruno Schultz naar het Nederlands vertaald.
Moderator: Ianthe Mosselman
Film: De man van IJzer
Het is 1980; op de scheepswerf van Gdańsk zijn de stakingen net begonnen. In De man van IJzer volgen we een gedesillusioneerde journalist die de opdracht heeft gekregen om Maciej Tomczyk, een vooraanstaande arbeider en oppositieactivist, in diskrediet te brengen. Terwijl hij het verhaal van Tomczyk stukje bij beetje in elkaar puzzelt, beginnen zijn eigen aannames af te brokkelen, een weerspiegeling van de ingrijpende sociale en politieke veranderingen die zich op dat moment in heel Polen voltrekken. Door fictieve personages te verweven met historische figuren en gebruik te maken van documentaire beelden, schept Wajda een portret van solidariteit, moed en de strijd voor vrijheid. De man van IJzer, dat in 1981 werd bekroond met de Palme d’Or op het filmfestival van Cannes, is zowel een politiek drama als een blijvend bewijs van de kracht van collectieve actie.
Dag 4: Kunst tegen onderdrukking
Film: Afterimage
De film is geïnspireerd op het leven van een van de meest invloedrijke modernistische kunstenaars in het naoorlogse Polen, de beroemde avant-gardeschilder Władysław Strzemiński. Omdat hij weigerde zijn kunst ondergeschikt te maken aan de eisen van het socialistisch realisme, verzette hij zich tegen het stalinistische regime. Ontdaan van zijn functie, zijn inkomen en zijn publieke zichtbaarheid, vocht Strzemiński om het behoud van zijn artistieke integriteit. Ondanks de meedogenloze politieke vervolging. Afterimage, de laatste film van Wajda, is een ontroerende beschouwing over creatieve vrijheid, morele overtuiging en de verwoestende gevolgen van ideologische controle. De film is waardig en diep menselijk en vormt een aangrijpend afscheid van een van de grootste meesters van de filmkunst.
Gesprek: Een botsing tussen kunst en politiek
Waarom werd abstracte kunst zo fel gehaat door totalitaire regimes? En waarom bleven veel kunstenaars die de pech hadden in zo’n regime te leven, toch volharden in het creëren van abstracte visies en objecten? Dit gesprek zet het leven en werk van een briljante, compromisloze Poolse kunstenaar, Wladyslaw Strzemiński, in de schijnwerpers en belicht de omstandigheden waaronder hij zijn artistieke ideeën nastreefde. En hoe hij de ontwikkeling van de Europese kunst in de 20e eeuw heeft beïnvloed.
Gast: Anda Rottenberg & Matt Steinglass | Moderator: Ianthe Mosselman
Anda Rottenberg is een Poolse kunsthistorica, curator, schrijfster en publieke intellectueel. Als vooraanstaand figuur in de hedendaagse kunst was Rottenberg van 1993 tot 2001 directeur van de Nationale Kunstgalerie Zachęta in Warschau, waar ze een sleutelrol speelde bij het versterken van de internationale bekendheid van de instelling. Rottenberg heeft talrijke tentoonstellingen in Polen en in het buitenland samengesteld,uitgebreid gepubliceerd over kunst en cultuur en een veelgeprezen memoires geschreven. Door haar werk als curator, schrijfster en leidinggevende bij toonaangevende instellingen heeft Rottenberg een blijvende bijdrage aan de ontwikkeling en internationale erkenning van de hedendaagse kunst in Midden- en Oost-Europa.
Gast: Matt Steinglass is Europa-correspondent voor het Britse tijdschrift The Economist. Hij groeide op in Washington, DC en studeerde Russische geschiedenis en literatuur aan Harvard en interactieve telecommunicatie aan New York University. Voorafgaand aan zijn journalistieke carrière schreef hij tientallen scenario’s voor cartoons (waaronder de geliefde serie “Arthur” op Amerikaanse publieke televisie). Hij is correspondent geweest in Togo, Vietnam, het Verenigde Koninkrijk en Nederland; voordat hij in 2014 zich aansloot bij The Economist was hij Nederland-correspondent voor de Financial Times. Zijn familienaam komt uit Warschau, waar zijn voorouders woonden tussen de 18e en het eind van de 19e eeuw.
Dag 5: De nalatenschap van Wajda
Documentaires van The Wajda School
De Wajda School is een van Europa’s toonaangevende instellingen voor de ontwikkeling van opkomende filmmakers. De school werd in 2002 in Warschau opgericht door Andrzej Wajda en Wojciech Marczewski en het biedt haar studenten een projectgerichte opleiding die artistieke begeleiding combineert met praktische filmproductie. De school ondersteunt regisseurs, scenarioschrijvers, producenten en documentairemakers bij de ontwikkeling van hun eigen projecten onder begeleiding van gerenommeerde professionals uit de sector. Dankzij de nauwe samenwerking met de Wajda Studio hebben een groot aantal aan de school ontwikkelde projecten inmiddels hun première beleefd en werden er door meerdere producties vooraanstaande prijzen gewonnen op grote internationale filmfestivals. Hierdoor heeft de Wajda School haar naam stevig gevestigd en is het een essentiële broedplaats voor de hedendaagse Poolse cinema.
Festivalpartners en sponsors
Het Amsterdam Polish Film Festival wordt georganiseerd door Polish Culture NL in nauwe samenwerking met De Balie en mede gesponsord door AFK, het Cultuurfonds, de Ambassade van de Republiek Polen in Den Haag en de Poolse Toeristenorganisatie
De filmkopieën en de vertoningsrechten zijn afkomstig uit de collectie van het WFDiF en Akson Studio.
